1501198910_demo

‘Politici moeten zich laten leiden door de mening van het volk’

Vorig jaar werd de wereld overvallen door de Britten die de EU willen verlaten en de Amerikanen die Donald Trump kozen tot president. Toen in maart dit jaar Nederlanders naar de stembus gingen keek de wereld mee: zouden de Nederlanders ook een populistische leider kiezen? De PVV werd niet de grootste partij, maar kreeg er flink wat zetels bij. 

Wat is populisme?

 

Er wordt veel over populisme geschreven en gesproken. Maar wat zijn de belangrijkste kernmerken van populisme?

 

  1. Populistische politici spreken altijd uit naam het volk of de ‘gewone’ man. Het volk wordt daarbij als een gelijksoortige en afgebakende groep beschouwd.
  2. De gevestigde politieke orde wil het volk vooral onderdrukken. De maatschappij kan daarbij worden opgedeeld in twee homogene en  groepen, het ‘pure volk’ versus de ‘corrupte elite’.
  3. Politiek moet een vertaling zijn van de algemene wil van het volk.

Populisme wordt vaak geassocieerd met de opkomst van rechtse politieke partijen. maar kan zowel rechts als links zijn. 

 

Politici moeten de mening van het volk volgen

De meerderheid van de Nederlanders (60 procent) is het eens met de populistische uitspraak dat politici in de Tweede Kamer zich moeten laten leiden door de mening van het volk. 

Politici in de Tweede Kamer moeten zich laten leiden door de mening van het volk (n=1108, gewogen resultaten).


Een veel kleiner deel van de Nederlanders vindt echter dat belangrijke politieke beslissingen ook daadwerkelijk gemaakt zouden moeten worden door het volk. 


De belangrijkste politieke beslissingen zouden gemaakt moeten worden door het volk en niet door politici (n=1108, gewogen resultaten).


Beide uitspraken worden veel vaker ondersteund door stemmers op de PVV, 50 Plus, DENK en Forum voor Democratie. Nederlanders die niet van hun stemrecht gebruik hebben gemaakt, zijn het vaker eens met deze populistische uitspraken dan mensen die wel hebben gestemd .

Nederlanders die op de PVV, 50 Plus en DENK hebben gestemd en mensen die niet hebben gestemd, zijn populistischer dan de Nederlanders die op andere partijen hebben gestemd. Deze uitspraak doen we op basis van de antwoorden van de  respondenten op zes populistische uitspraken. Stemmers op de meer traditionele partijen zijn minder populistisch. Zij stemmen op vertegenwoordigers van partijen de gevestigde politieke orde. Populisme kan zo gezien worden als afwijzing van de gekozen partijen.

Laagopgeleide Nederlanders zijn populistischer

Laagopgeleide Nederlanders zijn meer populistisch dan hoger opgeleide Nederlanders. Ook Nederlanders met minder vertrouwen in instituties, zoals het Nederlandse parlement, politici en politieke partijen, zijn populistischer. Dit laatste wekt geen verbazing; een afkeer van de gevestigde politiek orde is immers één van de kenmerken van het populisme.

Opkomst populisme zorgt voor fragmentatie politiek landschap

Uiteindelijk werd tijdens de Tweede Kamerverkiezingen de PVV niet de grootste partij. Dit was en bleef de VVD. De juichende koppen dat het populisme in Nederland een halt is toegeroepen, lijken echter voorbarig. De PVV werd immers wel de op één na grootste partij van het land. Ook de opkomst van een aantal kleine populistische partijen, zoals 50 Plus, DENK en het Forum voor Democratie, zorgden voor een verdere fragmentatie van het Nederlandse politieke landschap. En juist deze fragmentatie zou nog wel eens de grootste invloed van het populisme op de Nederlandse politiek kunnen zijn. In het eerste jaar (2003) dat de PVV aan de Tweede Kamerverkiezingen deelnam, waren de drie grootste politieke partijen gezamenlijk goed voor 66 procent van de zetels. Anno 2017 heeft de top 3 nog maar 48 procent van de zetels in handen. 

Lees hier het hele onderzoek van Kaleidos.

Foto: Still YouTube ICCO Coorporation